Mesrop Maştots

Günümüz Muş'a yakın Van Gölü'nün batısındaki Taron topraklarında varlıklı bir çiftçinin çocuğu olarak doğan Mesrop, onu farklı kılan bir eğitim aldı. Farsça, Süryanice, Aramice ve Yunanca'da akıcı olan dilsel becerisi, ona başkent Dvin'de bir kraliyet katibi olarak bir pozisyon kazandırdı ve Kral V. Hüsrev'in ordusunda görev yaptı. Ancak kılıçlar Ermenistan'ı imparatorlukların hırslarından koruyamadı. Bir asker olarak Mesrop, yenilgi üstüne yenilgiye tanık oldu; ta ki 387'de Persler ve Roma arasında Ermenistan'ın bölünmesi mücadeleyi boşa çıkarana kadar.

Hayal kırıklığına uğrayan adam, keşişlik yemini etti ve geri çekildi Göğtün (günümüz Nahçıvanı), Zangezur dağlarının hala pagan Ermenileri arasında Hristiyanlığı yaymaya kararlıydı. Orada, sert bir gerçekle karşı karşıyaydı: Kutsal metinleri çevirmek, Ermenice konuşmayı yakalayabilen bir alfabe gerektiriyordu. Mevcut yazıların hiçbiri -Yunanca, Aramice veya Farsça- yeterli değildi. Mesrop'un akıl yürüttüğü çözüm, Ermeni fonetiğine göre uyarlanmış bir alfabeydi -aynı zamanda kültürel kimliği asimilasyona karşı güçlendirecek bir alfabe.

Vagharshapat'a dönerek, din adamlarını bu vizyona ikna etti. Ermeni yazısının kökenleri hala tartışılıyor: bazıları Hristiyanlık öncesi Ermenilerin Yunan, Aramice veya Asur yazılarını kullandığını iddia ederken, diğerleri kayıp bir yerel alfabe olduğunu savunuyor. 404'te Suriye piskoposu Daniel, Ermeni kralına daha sonra "Daniel yazısı" olarak adlandırılan bir dizi mektup gönderdi. Bazı akademisyenler bunun yeniden keşfedilmiş eski bir Ermeni alfabesi olduğunu iddia ediyor; ben de dahil olmak üzere diğerleri bunun Aramice uyarlaması olma olasılığını daha yüksek buluyor. Her iki durumda da, din adamları kısa sürede bundan vazgeçtiler; yazı pratik değildi.

Bunu, kendi zamanında eşi benzeri olmayan bir bilimsel başarı izledi. Mesrop, Ermenistan'ı dolaşarak lehçelerini belgeledi, ardından kayıp yazıları aramak için Mezopotamya ve Suriye'ye gitti. Bilim insanlarına danıştı, Edessa kütüphanelerindeki el yazmalarını inceledi ve Yunanca, Orta Farsça ve hatta Etiyopya yazılarını (bugün bile Ermenice'ye görsel benzerliği gözlemcileri şaşırtmaktadır) analiz etti. Amacı: Diyakritik işaretlerden arınmış, temiz, fonetik bir alfabe -sadece Ermenice, başkaları için işe yaramaz.

405'te teslim etti. 38 kesin karaktere sahip yeni alfabe anında benimsendi. On yıl sonra, Gürcistan (birçok Gürcü buna itiraz etse de) ve Kafkas Arnavutluk (proto-Azerbaycan) için yazılar hazırladı. Arnavut yazısı İslam yönetimi altında ortadan kayboldu, ancak Ermenistan'ınki devam etti - neredeyse hiç değişmeden 1,600 yıl, mükemmelliğinin bir kanıtı.

Mashtots'un sonraki yılları da daha az önemli değildi. Vagharshapat'ta Ermenistan'ın ilk ilahiyat okulunu kurdu, vekaleten Katolikos olarak görev yaptı ve Ermeni İncil çevirisini tamamladı. Ancak Sasaniler'in siyasi baskısı onu başkentten zorla uzaklaştırdı. Amatuni prensleri onu Oshakan'da barındırdı ve Vagharshapat'a giderken orada öldü. Didi Kond tepesinin altına gömülen orijinal mezar-kilisesi zamanla yıkıldı. 1875-76'da inşa edilen mevcut Surp Mesrop Kilisesi onun yerinde duruyor; giriş yerine sunağın üzerinde bir çan kulesi bulunan alışılmadık tasarımı erken dönem Hristiyan şehitliklerini yansıtıyor.